Co to jest wychowanie cz. 5

Nie w każdym wieku jest człowiek podatnym przedmiotem wychowania. Wychowanie doprowadza do umysłu mnóstwo wyobrażeń, które zrazu są nadzwyczaj ruchliwe i zmienne. To mnóstwo może się swobodnie powiększać przez to, że wychowanie łączy nowe wyobrażenia z już istniejącemu W danym razie może wychowanie nawet istniejące już wyobrażenia usuwać i na ich miejsca stawiać inne, albo poprawić je częściowo. Wypełnienie pojemności umysłowej wyobrażeniami w połączeniu z przyrodzonymi zdolnościami wywołuje u człowieka usposobienie i charakter.

Pod tym względem działanie wychowania jest potężne. Wiemy z doświadczenia, że przez wyrwanie człowieka ze sfery, w której się znajduje, i przez umieszczenie go w sferze nowej, w otoczeniu innych wyobrażeń, możemy zmienić jego duchowe życie.

Wychowanie może poniekąd przerobić pierwotny ustrój umysłowy człowieka, a stworzyć nowy bądź lepszy, bądź gorszy.

Ale jest pewna granica w jego działaniu.

Praca wychowawcza działa tylko do czasu. Człowiek z wolna przyzwyczaja się przyjmować nowe wyobrażenia w równy sposób, suma pozyskanych wyobrażeń zamienia się u niego w siłę, która działa równomiernie w każdym poszczególnym przypadku. W umyśle jego pewne wyobrażenia zajmują raz na zawsze tak przemożne stanowisko, że wszystko nowe, co do umysłu wchodzi, poddaje się pod już zaprowadzony porządek. Człowiek pożąda wtedy równo i pewno, wahanie się jego woli ustaje, ponieważ ta wola przybiera wybitne zasady.